Zasadność i możliwość tworzenia krajowego systemu jakości

Przypomnijmy, że w analizach dokonanych w tej części artykułu uwzględniono: istniejące w Polsce ramy prawne szkolnictwa wyższego, obiektywne warunki zewnętrzne funkcjonowania szkolnictwa wyższego, stan wewnątrzuczelnianych gwarancji jakości kształcenia oraz stosunek nauczycieli akademickich do projektu utworzenia krajowego systemu recenzowania jakości w szkolnictwie wyższym.

Rozważając zasadność i możliwość tworzenia krajowego systemu jakości należy podjąć próbę odpowiedzi na pytanie: Jakie najważniejsze problemy związane z jakością kształcenia ma do rozwiązania szkolnictwo wyższe? Według naszej oceny, są to:

– Potrzeba zmiany kultury akademickiej, w której znaczenia nabrałaby troska o jakość instytucji szkolnictwa wyższego. Przede wszystkim chodziłoby o podniesienie w uczelniach rangi kształcenia. Stymulującą rolę w tym zakresie mógłby- naszym zdaniem -pełnićz powodzeniem zewnętrzny system recenzowania jakości na poziomie instytucji. Na tym szczeblu najsłabiej występują bowiem działania na rzecz zapewnienia jakości kształcenia.

– Największe zaniepokojenie środowiska akademickiego, rządu i opinii publicznej – m.in. ze względu na niejednoznaczność profilu i poziomu kształcenia – budzi realizacja nowego typu kształcenia, tj. programów i studiów licencjackich. Tak więc często w dyskusjach podkreślana jest potrzeba recenzowania jakości kształcenia na tym poziomie.

W związku z tym instytucja, która mogłaby pełnić wymienione wyżej funkcje, powinna mieć uprawnienia do recenzowania jakości na szczeblu uczelni, wydziału lub – co wydaje się trudne, choć nie niemożliwe – kierunku studiów. Docelowo w pełni rozwinięty system zewnętrznego recenzowania jakości kształcenia w naszym kraju powinien obejmować:

– Na szczeblu instytucjonalnym: recenzowanie polityki prowadzonej przez uczelnie pod kątem działań sprzyjających zapewnieniu jakości kształcenia. Ten aspekt najsłabiej zaznaczony jest w aktach prawnych i dokumentach regulujących wewnętrzne zasady funkcjonowania uczelni.

– Na szczeblu wydziałów I kierunków: recenzowanie programów kształcenia oraz wszystkich czynników wpływających na jakość Ich realizacji. Ze względu na niebezpieczeństwo utożsamiania przez nauczycieli akademickich zewnętrznych form recenzowania z nową wersją weryfikacji, należy unikać recenzowania przebiegu procesu kształcenia, tj. wizytacji zajęć.

Pierwszy etap wprowadzania zewnętrznego recenzowania jakości powinien obejmować programy prowadzące do uzyskania dyplomu licencjata. Wprowadzanie systemu zewnętrznego recenzowania jakości kształcenia w polskim szkolnictwie wyższym powinny poprzedzać działania mające na celu pobudzenie zainteresowania uczelni procesem dokumentowania wyników jakości kształcenia.

Założenia do budowy systemu zewnętrznego recenzowania jakości kształcenia

W wielu przypadkach punktem wyjścia dyskusji środowiskowych na temat budowy systemu recenzowania jakości kształcenia jest projekt systemu akredytacji i klasyfikacji uczelni opracowany w Radzie Głównej Szkolnictwa Wyższego. Założenia tego projektu weryfikowane są obecnie na kilku wybranych kierunkach studiów. Projekt zakłada dwustopniowość procedury oceny. Celem pierwszego etapu miałoby być przyznanie akredytacji, tzn. uprawnień do prowadzenia danego kierunku studiów, na podstawie ustalenia, że spełnia on podstawowe wymagania na poziomie minimum w ramach obowiązujących uregulowań prawnych. W drugim etapie następowałby podział kierunków na trzy kategorie w zależności od zakresu spełnienia dodatkowych kryteriów.

Projekt budzi wiele kontrowersji, odnoszących się przede wszystkim do tego, czy procedura nastawiona na opis istniejącej kondycji kadrowej i materialnej instytucji szkolnictwa wyższego jest warunkiem wystarczającym do podniesienia jakości kształcenia. Nie ma ponadto jasności w kwestii wykorzystania proponowanego podziału kierunków na kategorie. Czy – przez analogię do zasad rozdziału funduszy na badania przez Komitet Badań Naukowych – przynależność do określonej kategorii miałaby być podstawą orzekania o wysokości funduszy przyznawanych uczelniom na działalność edukacyjną?

Ze względu na to, iż zasadniczy zrąb proponowanej procedury opiera się na wskaźnikach ilościowych, wobec braku krajowego systemu informacji procedura ta może dostarczać informacji o kierunkach i tendencjach występujących w szkolnictwie wyższym.

Założenia do budowy systemu zewnętrznego recenzowania jakości kształcenia cz. II

Sama próba wprowadzenia akredytacji do systemu polskiego szkolnictwa wymaga szerszego komentarza. W związku z tym, że proces ten pełni różne funkcje, a w dyskusjach środowiskowych brakuje wyraźnego stanowiska, czemu ma on służyć w naszym kraju, warto przypomnieć, że najczęściej akredytacji przypisuje się:

– czuwanie nad jakością w sensie stymulowania rozwoju mechanizmów zapewniających utrzymywanie przyjętych standardów:

– orzekanie o równorzędności (równoważności) dyplomów, na szczeblu krajowym bądź międzynarodowym:

– gromadzenie informacji o uczelniach i kierunkach studiów: swoista forma zapisu status quo, umożliwiająca prowadzenie polityki edukacyjnej państwa.

Przyznawanie, cofnięcie czy przedłużenie uprawnień jest czasem związane z planami rozwojowymi kraju (wykształcenie a rynek pracy) i w takich przypadkach może pozostawać (jak np. we Francji habilitations) w gestii organów administracji centralnej. Decyzja o przyznaniu uprawnień do prowadzenia określonej działalności może także mieć charakter akredytacji profesjonalnej: tego rodzaju decyzje pozostają przeważnie w rękach stowarzyszeń zawodowych i innych agencji nierządowych.

Na poziomie instytucji chodzi o stwierdzenie, czy rokuje ona nadzieje na realizację stawianych sobie celów: w przypadku akredytacji kierunkowej akcentowane są związki programów ze standardami dobrej praktyki w określonej dziedzinie wiedzy. Decyzje w sprawie akredytacji podejmuje uprawomocnione ciało, publicznie wyrażając swoje stanowisko w kwestii przyjętych standardów. Odnoszą się one do cech i właściwości, które podlegały ocenie zgodnie z jawnymi kryteriami i rozwiązaniami wynikającymi z praktyki, formułowanymi we współpracy ze środowiskiem nauczycieli akademickich, szeroko rozpowszechnionymi, stosowanymi – właściwie bez wyjątków – tak samo wobec wszystkich występujących o akredytację, sprawdzanymi na życzenie tych, którzy pragną ją otrzymać lub potwierdzić.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>