Rozróżnienia definicyjne

Nawiązując do modelu niemieckiego uniwersytetu liberalnego, dodałabym do powyższej definicji wolności akademickiej „swobodę wyboru przez studentów7 przedmiotu, sposobu nauczania i nauczyciela”.

Wydaje się, iż powyższe rozróżnienia są dość czytelne, albowiem, z jednej strony, trzymają się jednolitej konwencji, tzn. traktowania badań i nauczania zgodnie z tradycją europejską, jako dobra publicznego, z drugiej zaś – nawiązują do tradycyjnego rozumienia autonomii przysługującej korporacji akademickiej, postrzeganej w kategoriach władzy.

Tymczasem znaczenie przypisywane pojęciu niezależności w artykule Kerra wydaje się być konsekwencją pomieszania dwóch ujęć, a mianowicie, traktowania nauki i nauczania jako dobra publicznego, a innym razem – jako towaru, Kerr sam nie definiuje pojęcia niezależności, ale z kontekstu, w jakim go używa, wynika, iż niezależność uczelni zależy zarówno od zakresu kontroli sprawowanej przez korporację uczelni w wymiarze rzeczowym i finansowym (niezależność tożsama z tradycyjną autonomią uczelni wobec państwa jako sponsora), jak i rodzaju własności i pluralizmu źródeł i mechanizmów finansowania (niezależność podobna do autonomii przedsiębiorstwa na rynku).

Oznacza to więc albo respektowanie przez państwo – w kategoriach władzy – zasad samorządności działania uczelni jako korporacji, albo – w kategoriach ekonomicznych – zachowanie warunków swobodnego kształtowania się popytu, podaży i ceny za usługi akademickie, bez dominacji monopolistów po obu stronach.

Przedstawione powyżej rozróżnienia definicyjne wydają się ważne, albowiem uczelnia może np. mieć znaczną autonomię jako organizacja, ale autonomia korporacji akademickiej w samej uczelni może być ograniczona (do kwestii czysto merytorycznych) na rzecz organów wykonawczych zajmujących się zarządzaniem szkolą. Uczelnia może mieć niewielką autonomię proceduralną, ale dużą autonomię rzeczową. Indywidualni akademicy mogą mieć znaczną wolność badań i nauczania, ale autonomia rzeczowa („misja” czy profil) uczelni jako całości może być ograniczona itd.

Wydaje się, iż rozważania Kerra dotyczące zróżnicowanej według czterech wymiarów sytuacji poszczególnych szkól warto porównać z opracowaniem B. Clarka (por. np. 1983), w których mowa jest o czterech modelach (typach idealnych) koordynacji systemu szkolnictwa wyższego jako całości.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>