Polskie szkolnictwo po II wojnie światowej

W amerykańskim departamencie pracują względnie samodzielni, niezależni od władzy personalnej kierownika departamentu uczeni, którym dla uzyskania naukowej niezależności nie potrzeba habilitacji (Clark 1983: Perkin 1984). Właściwy niemieckim uniwersytetom model sformalizowanej kariery akademickiej i feudalnych zależności młodszych pracowników od profesora zostaje w USA zastąpiony przez system, w którym młody uczony szybko zdobywa samodzielność, stając się równoprawnym członkiem wielodyscyplinarnego ciała nauczającego, jakim jest departament. Jest to z kolei czwarta zasadnicza różnica między uniwersytetem amerykańskim a modelem europejskim, na którym oparte są uniwersytety w Polsce. Inne relacje władzy między szczeblami hierarchii w uczelni i inne tradycyjne znaczenie władzy korporacji i roli administracji w modelu europejskim i amerykańskim sprawiają, iż autonomia korporacji w obu modelach ma zgoła inny charakter. Do problemu tego jeszcze powrócimy.

Warto w tym miejscu zauważyć, iż w okresie po II wojnie światowej w polskim szkolnictwie wyższym wprowadzono drogą polityczno-administracyjną różnorakie zmiany zarówno w strukturze, jak i systemie zarządzania. W okresach zaostrzenia kursu politycznego w kraju rosła władza organów jednoosobowych kosztem kolegialności, przy czym władza tych pierwszych płynęła z nominacji, a nie z wyboru. Ponieważ jednak władzę tę sprawowali członkowie korporacji akademickiej, model korporacyjny de facio nigdy nie został zniesiony, a nominaci związani byli jakby podwójną lojalnością – wobec organu mianującego i wobec korporacji. W końcu lat sześćdziesiątych, po wydarzeniach marcowych, rozpoczęto proces wymuszonych administracyjnie zmian w układzie władzy na najniższym szczeblu, powołując w miejsce katedr – instytuty, a władzę personalną kierownika dawnej katedry, opartą na autorytecie, próbowano zastępować władzą biurokratyczną dyrektorów instytutów (Jabłecka

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>