Modele uniwersytetu jako podstawa różnic ustrojowych uczelni

Polski model szkolnictwa wyższego kształtował się w kręgu europejskiej, kontynentalnej tradycji średniowiecznej, a później – uniwersytetu niemieckiego (Szczepański 197Ć: Tymowski 1980), którego cechy, najsilniej związane z koncepcją autonomicznego, liberalnego uniwersytetu, ulegały cyklicznie ograniczeniom po II wojnie światowej. Amerykański system szkolnictwa wyższego, zbudowany na tradycji uniwersytetów brytyjskich, dopełnionej przejętymi i przetworzonymi elementami modelu niemieckiego, uzupełniony o własne, specyficzne rozwiązania, ewoluował przez kilkaset lat w sposób naturalny i nie zakłócany żadną interwencją państwa. Doprowadziło to do powstania unikalnej w skali światowej różnorodności form, metod, programów działania, ale także do innego niż w uniwersytetach europejskich układu władzy wewnątrz uczelni (Perkin 1984: Ben-David 1971: 1972: Clark 1985).

Jednakże w ramach obydwu modeli uczelnie – mimo przemian w zakresie, formach, treściach ich działalności – zachowały do dzisiaj pewne podstawowe elementy struktury organizacyjno-ustrojowej ukształtowanej w średniowieczu, a następnie wzbogaconej lub zmodyfikowanej przez model uniwersytetu liberalnego. Do najważniejszych trwałych elementów ustroju uniwersytetu należy więc korporacyjny charakter władzy (jego odmiana w wydaniu brytyjsko-amerykańskim i Europy kontynentalnej) w połączeniu ze strukturą gildii (czy też, jeśli kto woli, cechu). Natomiast rozkład władzy między poszczególnymi szczeblami hierarchii uczelni czy też jednostkami „operacyjnymi” (katedrami, instytutami, departamentami), relacje między władzą kolegialną i jednoosobową, sposób wyboru (lub nominacji) tych władz oraz rola administracji (akademickiej, amatorskiej lub zawodowej) – wszystkie te elementy struktury są różne w obu modelach.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>