Amerykańskie szkolnictwo wyższe – cztery kryteria zróżnicowania

Szereg państw rozważa obecnie celowość strategii prywatyzacji swoich systemów szkobictwa wyższego. Autor opracowania, opierając się głównie na doświadczeniach amerykańskich, analizuje strategię prywatyzacji instytucji publicznych jako alternatywę wobec tworzenia wyłącznie prywatnych szkól. W artykule analizowane są kryteria zróżnicowania opisywanych typów uczelni: 1) charakter własności (państwowa – prywatna), 2) typ kontroli (zewnętrzna – wewnętrzna), 3) źródła finansowania (fundusze prywatne – publiczne),

– 4) mechanizmy publicznego finansowania (kto i w jaki sposób kontroluje rozdział środków). Cztery kryteria stanowią podstawę różnych kombinacji, rozwiązań zarówno w poszczegóbych krajach, jak i między nimi, w tym w systemie amerykańskim reprezentującym najbogatszy zakres zróżnicowania. Opisano sześć kategorii uczelni, w tym cztery z nich, powszechnie występujące w USA.

Kerr śledzi historyczny rozwój szkolnictwa, który doprowadził do powstania mieszanego systemu amerykańskiego i bada niektóre jego pozytywne skutki: autonomię instytucjonalną, różnorodność i elastyczność. Negatywne konsekwencje dotyczyć mogą nadmiernej podatności uczelni na krótkotrwałe naciski ze strony rynku pracy i preferencji studentów co do kierunków studiów, biznesu lub przemysłu wspierającego uczelnie.

Autor konkluduje, iż amerykańskie doświadczenie „sprywatyzowanych” instytucji publicznych może służyć jako model dla tych krajów, które dążą obecnie do wprowadzenia większego instytucjonalnego zróżnicowania, autonomii i elastyczności własnych systemów szkolnictwa wyższego.

Amerykańskie szkolnictwo wyższe – cztery kryteria zróżnicowania cz. II

Zrozumienie funkcjonowania systemów szkolnictwa wyższego jest utrudnione nie tylko ze względu na właściwą im złożoność, ale także na tendencje do upraszczania ich opisu. W przypadku systemu amerykańskiego mylące jest rozróżnianie wyłącznie na uczelnie „publiczne” i „prywatne”, a więc tylko ze względu na ich własność. Mówiąc ogólniej, występuje niestety powszechna tendencja do przeceniania wagi własności (1) w stosunku do rzeczywistej kontroli (2), czy też do dostrzegania wyłącznie źródeł finansowania (3), z pominięciem jego mechanizmów (4),

Przy obecnym zainteresowaniu problemem prywatyzacji szkolnictwa wyższego w wielu krajach (Geiger 1988, Public and Private…, 1987), zakłada się, że najlepszym sposobem prywatyzacji jest tworzenie prywatnych instytucji, podczas gdy, jak się wydaje, bardziej uniwersalnym i skutecznym sposobem może być prywatyzowanie instytucji publicznych. Kvrestie te omówiono poniżej, przede wszystkim poprzez odniesienie do systemu amerykańskiego, rozpatrywanego z punktu widzenia wymienionych czterech kryteriów i ich kombinacji.

Zainteresowanie zróżnicowanym systemem amerykańskiego szkolnictwa wyższego występuje obecnie także poza Ameryką, choćby w Wielkiej Brytanii, o czym świadczy niedawne stwierdzenie ministra szkolnictwa i nauki tego kraju: „Różnorodność i elastyczność, tak oczywiste po drugiej stronie Atlantyku, jest rozwiązaniem przyszłościowym, do którego będziemy zdążać w Wielkiej Brytanii – i mam nadzieję – także w całej Europie” (Baker, 1989). Jaki będzie kształt tej przyszłości?

Zróżnicowanie amerykańskiego systemu szkolnictwa stało się obecnie przedmiotem zainteresowania także w samych Stanach Zjednoczonych. Udział studentów sektora prywatnego wśród ogółu kształcących się w uczelniach spadł z 50% (w roku 1940) do 20%, co zmniejsza stopień zróżnicowania tego systemu. Czy tak być musi? Co zatem oznaczało zróżnicowanie systemu amerykańskiego szczególnie w zakresie kontroli wynikającej z własności oraz źródeł finansowania w stosunku do metod dystrybucji funduszy?

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>