Monthly Archives Maj 2015

Studium Podstawowe

Edukacja w Studium Podstawowym obejmuje przedmioty stanowiące bazę do dalszych studiów. Są to takie dyscypliny, jak makro- i mikroekonomika, encyklopedia prawa, matematyka czy języki. Wątpliwości budziło włączenie do programu Studium trzech innych grup przedmiotów: 1) zawodowych: 2) humanistyczno-społecznych: 3) ogólnych, typu historia i geografia gospodarcza. Po długich dyskusjach zdecydowano się pozostawić wszystkie z nich w programie Studium, przy czym do grupy „zawodowych” włączyć tylko takie jak statystyka, natomiast zaniechać mniej teoretycznych, np. zarządzania. (Zauważmy na marginesie, że wstępne semestry studiów na innych uczelniach ekonomicznych przybrały odmienny charakter – często wykłada się tam właśnie przedmioty zawodowe (zob. tabela i). Przyjęty w SGH zestaw przedmiotów pozwalał na zachowanie „bazowego” charakteru pierwszego etapu kształcenia, powodował jednak nadmierne rozdrobnienie zajęć. Jak zauważył jeden z krytyków programu Studium – jest ono przedłużeniem ogólniaka, „większą maturą”.

więcej

Polskie szkolnictwo po II wojnie światowej

W amerykańskim departamencie pracują względnie samodzielni, niezależni od władzy personalnej kierownika departamentu uczeni, którym dla uzyskania naukowej niezależności nie potrzeba habilitacji (Clark 1983: Perkin 1984). Właściwy niemieckim uniwersytetom model sformalizowanej kariery akademickiej i feudalnych zależności młodszych pracowników od profesora zostaje w USA zastąpiony przez system, w którym młody uczony szybko zdobywa samodzielność, stając się równoprawnym członkiem wielodyscyplinarnego ciała nauczającego, jakim jest departament. Jest to z kolei czwarta zasadnicza różnica między uniwersytetem amerykańskim a modelem europejskim, na którym oparte są uniwersytety w Polsce. Inne relacje władzy między szczeblami hierarchii w uczelni i inne tradycyjne znaczenie władzy korporacji i roli administracji w modelu europejskim i amerykańskim sprawiają, iż autonomia korporacji w obu modelach ma zgoła inny charakter. Do problemu tego jeszcze powrócimy.

więcej

Kształtowanie się określonego modelu szkolnictwa

Omówienie wszystkich kwestii ujętych w ustawie, a wymagających ponownego uregulowania wykracza poza ramy tego opracowania. Na zakończenie dorzucimy jeszcze kilka dodatkowych uwag i przykładów. Po pierwsze, należy pamiętać o konsekwencji w działaniu i o tym, że jego efekty będą różne w przypadku wyboru jako dominującego modelu koordynacji rynkowej w stosunku do akademickiej lub odwrotnie. Przesunięcie akcentu w kierunku modelu rynkowego ma, oprócz niewątpliwych zalet, także pewne wady. O niektórych z nich wspomina Kerr, a są to np. ewentualna podatność uczelni na doraźne oczekiwania studentów, chwilowe naciski ze strony rynku pracy czy bieżące praktyczne oczekiwania przemysłu itp. Finansowanie uczelni przez państwo, przynajmniej teoretycznie, gwarantuje pewną ciągłość finansowania i umożliwia realizację akademickiej misji uczelni. Po drugie, kraje zachodnie dochodziły do stanu obecnego zróżnicowania funkcji różnych uczelni i do organizacji programów i form studiów drogą powolnej ewolucji oddolnej i inicjatyw’ państwowych przez dziesiątki lat. W efekcie powstały różne systemy w różnych krajach. W Polsce próbuje się zreformować szkolnictwo gwałtownie, nadrabiając zapóźnienia narosłe przez tata. Poszczególne uczelnie dokonują reform oddolnie, wykorzystując odmienne wzorce. Narzuca się więc myśl o koordynacji tych działań w skali kraju (nie środkami administracyjnymi). Nie można chyba zaczynać od określenia minimów programowych, nie mając koncepcji systemowej – czym ma być kształcenie wyższe, jaki profil winny mieć studia I stopnia (ogólny, czy też dający konkretny zawód, a może różnie w różnych typach szkół?), czy studia magisterskie mają iść odrębnym trybem czy też nie, czy wobec tego student np. uczelni ekonomicznej w Katowicach może swobodnie zmienić ją na podobną np. w Gdańsku bez konieczności nadrabiania przedmiotów? Wydaje się, że minima programowe powinny być pochodną koncepcji kształcenia, instrumentem jej realizacji. Nie należy też zapominać o roli standardów międzynarodowych, jeśli za celową przyjmie się ekwiwalencję dyplomów. Po trzecie wreszcie, o tym, jak ważne jest wypracowanie koncepcji, założeń systemowych polityki, a w efekcie roli, jaką mają odgrywać instrumenty jej realizacji, można się przekonać patrząc na różnorodne mechanizmy finansowania badań. Sama ustawa o KBN oczywiście nie mogła rozstrzygać szczegółowych zasad finansowania badań własnych, finansowania statutowego i projektów badawczych i ich roli w polityce naukowej. Oparcie koncepcji działania tych instrumentów finansowych łącznie na założeniu, że różnią się one „wielkością adresata” (środki na badania własne otrzymuje uczelnia, finansowanie statutowe – praktycznie wydział, ewentualnie instytut), środki na projekt – uczony (uczeni) i rodzajem konkurencji (między uczelniami, wydziałami czy zespołami) nie jest jeszcze realizacją polityki naukowej, której celem jest także tworzenie i realizacja priorytetów państwa, które oznaczają wspieranie nie tylko najlepszych, ale

więcej

Wymagania studentów wobec różnych aspektów studiowania

W ostatnich latach dokonują się wyraźne zmiany postaw’ i aspiracji młodzieży, wynikające z postępujących zmian w hierarchii wartości uznawanych w polskim społeczeństwie. W następstwie tego przekształcają się oczekiwania wobec studiów, dążenia związane z kształceniem, postawy wobec uczelni.

więcej

System szkolnictwa wyższego i model zarządzania uczelnią

Wizytatorzy podkreślili, że reformując instytucje szkolnictwa wyższego poprzez ustawy uchwalone w latach 1990-1991 Polska wprowadzała raczej „zasady jednorodności niż zróżnicowania”. Istniejący w obecnej Ustawie o szkolnictwie wyższym podział na uczelnie o większym i mniejszym stopniu autonomii nie różnicuje szkół wyższych ani pod względem celów i profili kształcenia, ani pod względem roli i charakteru badań. Podobieństwo uczelni wyraża się w „identycznym sposobie zarządzania”. Władza rektorów oraz dziekanów jest ograniczona, a skład liczbowy ciał kolegialnych komplikuje i opóźnia proces podejmowania decyzji. Wizytatorzy stawiają zatem pytanie: „Czy ograniczenie władzy podejmowania decyzji przez rząd jest dostatecznie równoważone przez samorząd uczelni, przez umiejętności zarządzania pracowników [uczelni], czy też, tak jak w innych krajach, wybór autonomii będzie prowadzić do odejścia od prowadzenia uczelni przez zarząd profesorów oraz do skromniejszych zasad zarządzania i zawodowej administracji?”.

więcej

Ingerencja państw w wewnętrzne sprawy instytucji szkolnictwa

Niejednoznaczna ocena wyników wdrożeń innowacji edukacyjnych, narzuconych środowisku akademickiemu, bo pochodzących z zewnątrz (Cerych, Sabatier 1986), doprowadziła do częściowego odstąpienia niektórych krajów od centralnego sterowania szkolnictwem wyższym i kontroli, na rzecz zwiększenia zakresu samodzielności oraz odpowiedzialności uczelni. Od tej pory pojęcia efektywności i oceny jakości kształcenia (dokonywanej w różnych strukturach organizacyjnych) stały się podstawowymi wyznacznikami kierunku rządowej polityki edukacyjnej wobec instytucji szkolnictwa wyższego: ilustrują tę tezę liczne przykłady (Neave, Vught, eds. 1991).

więcej

Według danych MEN..

Raport przygotowany przez wizytatorów OECD charakteryzuje się dobrą znajomością realiów polskiego szkolnictwa, co częściowo można przypisać walorom informacyjnym polskiego raportu źródłowego.

więcej

Amerykański system szkolnictwa wyższego z perspektywy historycznej

Amerykańskie szkolnictwo było zawsze systemem mieszanym, chociaż typ własności (prywatna – publiczna) i źródła finansowania (prywatne – publiczne) i ich wzajemne relacje zmieniały się w czasie. Powstanie pierwszych dziewięciu kolonialnych uczelni, poczynając od Hamrdu w 1656 roku, było – z jednym wyjątkiem – rezultatem inicjatyw po części prywatnych, a po części publicznych (zob. tabela 4).

więcej

Lepsze szkoły – w lepszych dzielnicach

Żądanie odszkodowania obejmowało więc nie tyle wpłacone niegdyś sumy, ile część prawa do zysków wynikających z poniesionych kiedyś wspólnie nakładów na naukę. Narzeczona proces wygrała.

więcej

Silny samorząd studencki

Zestawiając oceny studentów i nauczycieli akademickich trudno powstrzymać się od refleksji, że dotyczyły one jak gdyby dwóch różnych rzeczywistości – nauczyciele z satysfakcją prezentowali swoje podmiotowe traktowanie studentów – studenci byli przekonani, że ich zdanie jest zdecydowanie pomijane przez pracowników uczelni.

więcej

Społeczne i edukacyjne tło reform cz. II

Rządy większości krajów Europy Zachodniej zareagowały na tę sytuację wzmożonym zainteresowaniem problemami szkolnictwa wyższego i – szczególnie – programami kształcenia. Skokowy przyrost liczby studentów wyzwolił rządowe inicjatywy, które zmierzały – mówiąc najogólniej w dwóch kierunkach: zróżnicowania poziomu wykształcenia ponadśredniego oraz zwiększenia dostępności do studiów młodzieży gorzej sytuowanej i mającej w terytorialnym bądź społecznym sensie trudniejszy dostęp do instytucji wyższego wykształcenia.

więcej

Rozwój zasobów ludzkich

Przez pojęcie rozwoju zasobów ludzkich (HRD), używane zamiennie z inwestowaniem w kapitał ludzki, wizytatorzy rozumieją strategię inwestowania w system edukacji na wszystkich szczeblach, popierania rozwoju wiedzy i umiejętności, ukierunkowaną na osiąganie wartościowych rezultatów oraz kładącą nacisk na wydajność i efektywność instytucji uczestniczących w procesie edukacyjnym.

więcej